مشاورMBA

اقتصادی email:gh_alibeigi@yahoo.com

تحلیل اقتصاد جمهوری آذربایجان
نویسنده : غلامرضاعلی بیگی - ساعت ٢:۳٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٠/٥
 

جمهوری آذربایجان بدلیل داشتن خاک مناسب ومنابع نفتی وگازی وهمچنین موقعیت توریستی  وسرمایه گذاری در مقایسه با کشورهای  تازه استقلال یافته آسیای میانه دارای موقعیت بهتری  بوده وتوانسته با تثبیت شرایط سیاسی خود پیشرفت قابل توجهی داشته باشد این جمهوری توانسته با ایجاد روابط نزدیک با بلوک غرب وبدلیل پتانسیل های اقتصادی که درآن مطرح است توجه بسیاری از کشورهای پیشرفته را بخود جلب نماید وازجمله همکاری نزدیک وبرادرانه با کشورترکیه که بدلیل ارتباط نزدیک زبانی وفرهنگی روابط اقتصادی وتجاری گسترده ایی را ایجاد نموده است وهمچنین باایجاد بسترلازم برای سرمایه گذاری وورود شرکتهای مطرح بین المللی درپروژه های نفت وگاز وزیرساخت های اقتصادی وصنایع مادر وایجاد بسترقانونی وحمایتی لازم منجرشده تا حضوری فعال درعرصه جهانی داشته وبسیاری از کشورهای توسعه یافته رادراین رشد وتوسعه سهیم نماید.

 جمهوری آذربایجان درلیست کشورهای منتظر عضویت درکشورهای اتحادیه اروپاست وبدلیل توان اقتصادی بالا وبرخورداری از منابع نفت وگاز وتصمیم دولتمردان آن برای رعایت شرایط ورفع محدودیتهای لازم برای عضویت دراتحادیه اروپا پیش بینی میشود بسیار سریعتر از زمانبندی موردانتظار این اتفاق بیافتد.

 وضعیت سیاسی ونحوه مدیریت کلان آذربایجان ووضعیت دموکراسی وغیره درتحلیل اقتصادی ما نیست ولی آنچه مهم است تصمیم گیرندگان سیاسی وصاحبان قدرت جمهوری آذربایجان با توجه به موقعیت استراتژیک این کشوردرمنطقه وبحران های سیاسی وهمچنین چنگ قره باغ وموارد مختلف توانستند کارنامه موفقی ازخود نشان دهند بطوری که با وجود مشکلات عدیده ایی که همه کشورهای مشترک المنافع با آن دست به گریبان هستند وبحران های بین المللی ومنطقه ایی این کشور توانسته با جلب اعتماد کشورهای قدرتمند قراردادمهم تکمیل خط لوله باکو- تفلیس -جیهان که میتواند منافع بزرگ سیاسی وبین المللی را بدنبال داشته باشد را منعقد نماید وتولید ناخالص داخلی خود را درسال 2007به رتبه نخست جهان برساند.

با بررسی کوتاه درروند رشد اقتصادی این کشور میتوان به سیاست های اصولی این کشوردرمسیر رشد وتوسعه پیبرد تا شاید این کشور الگویی باشد برای کشورهایی که درتلاشند مسیر توسعه را بپیمایند، پس از استقلال جمهوری آذربایجان ووقوع چنگ قره باغ ارزش پول این کشوربشدت کاهش یافت وسایه فقر برهمه جای کشور گسترده شد وااز آنطرف بی ثباتی سیاسی منجرگردیدتا تورم افسارگسیخته رشد یابد بطوری که نرخ تورم به بیش از 400%رسید با وخیم تر شدن اوضاع حیدرعلی اف که یکی از چهره های شاخص سیاسی شوروی سابق بودبادرخواست حداکثری مردم ومقامات جمهوری آذربایجان پس از چنددوره بی ثباتی ازسال1993دراین کشوربه قدرت رسید  توانست کشوررابه  ثبات سیاسی لازم برساند وازسال 1996 میلادی بدلیل ورود درآمدهای حاصل از قراردادهای نفتی بین المللی وروند روبه رشد سرمایه گذاری های خارجی واعتبارات صندوق بین المللی پول وبانک جهانی وارتباط نزدیک ومساعدتهای بلوک غرب اقتصادنابسامان کشور روندروبه رشدی پیداکرد بطوری که تورم بیش از400درصدی درسال 1995میلادی به 20درصد ودرسال 1996میلادی به 3/7ودرسال 1997 ودرسال1998میلادی به صفر ودرسال2000به (5-) درصد رسید که این روند رامیتوان یکی از مطلوبترین روندهای  بهبود اوضاع اقتصادی  یک کشورنام برد.

جمهوری آذربایجان درحالی به این رشد اقتصادی دست یافت که بستراقتصادی  این کشور درحال گذرازاقتصاد متمرکز کمونیستی به اقتصادبازار آزادبود که خود یکی از موانع ومشکلات اصلی  وساختاری توسعه ورشد اقتصادی بود بطوری که حتی درمقطع کنونی نیز بخشی از اقتصاد آذربایجان هنوزتغییرات ساختاری پیدانکرده است.

 باوجود این واقدامات ساختاری موثر درزیرساختهای اقتصادی کشور درسال 2000میلادی تولیدناخالص داخلی(GDP)(حدود 5میلیارد دلار(کشاورزی 18/8درصد،تولیدات صنعتی42/8درصدوفعالیتهای خدماتی38/3) بود این رقم وقتی قابل توجه است که دراین سال تولیدناخالص داخلی آن کشوررشدی به میزان 11/1درصدراتجربه میکرد وبا اهمیت تراینکه میانگین رشد ناخالص داخلی درفاصله سالهای 1990-1998میلادی (10/85-)درصد بود یعنی این کشور بیش از صددرصد رشد راتجربه میکرد.

 رشداقتصادی جمهوری آذربایجان وافزایش تولید ناخالص داخلی منجرشد که متوسط درآمد سرانه مردم از تولید ناخالص داخلی  درسال 2003 به 3400دلاربرسد.

 صادرات جمهوری آذربایجان شامل نفت وگازوموادشیمیایی وپتروشیمی وموادغذایی وکالاهای صنعتی وماشین آلات وماشین های فلزکاری میباشد واز آنطرف این کشوردرتلاش است که با ایجاد بسترتجاری مطمئن وتعرفه های گمرگی مناسب ومزیتهای رقابتی بسیاری از فعالیتهای اقتصادی وتجاری منطقه از جمله ایران وکشورهای همسایه را بخود جلب نماید وهمچنین با سرمایه گذاریهای بسیاری که درزمینه زیباسازی وایجاد امکانات رفاهی ونوسازی وحفاظت از بسترها واماکن تاریخی و... مینماید وبا برخورداری از سواحل دریا وفرهنگ غنی چه از نظر هنری وموسیقی ورقص و... میتوان براحتی ادعا نمودکه درآینده نزدیک صنعت توریسم این کشورنیز به یکی از صنایع پردرآمد تبدیل شود وموقعیت منحصر به فرد این کشوردرمنطقه را تقویت نماید.

 بدلیل ثبات سیاسی این کشور ووجود بسترمناسب اقتصادی  سرمایه گذاری خارجی دراین کشورروزبروز درحال افزایش است وبیشترین سرمایه گذاری موردنیازاین کشوردرصنعت نفت وگاز میباشد حضورسرمایه گذاران کشورهای مختلف ازجمله سرمایه گذاران آمریکایی  دراین کشورحائزاهمیت است.

کشورجمهوری آذربایجان با وجود داشتن یکی از مرغوب ترین خاکهای کشاورزی وبرخورداری از تولیدات کشاورزی بدلیل عدم برخورداری از تولید مکانیزه هنوز محصولات کشاورزی وباغی بخشی از واردات این کشوررابخود اختصاص داده  است.

هیچ رشد توسعه ایی بی دلیل نیست وصرف داشتن منابع درآمدی همچون نفت نمیتواند رشد وتوسعه راتضمین کند ، " با بررسی روند اصلاحات اقتصادی این کشور مشخص است که دولتمردان آن کشورکه قطعا"از تجربیات وکمکهای کشورهای توسعه یافته  بلوک  غرب نیز دراین راه برخوردارشده اند وبا استفاده از کارشناسان وصاحبنظران امرمصمم به این امربوده اند بطوری که درسال 1993میلادی پول ملی را از روبل خارج کرده وازاول مارس 1994میلادی منات را بعنوان پول ملی ورسمی کشوراعلام میکنند ودرسال 1995سیاست تک نرخی ارز اعمال وبا حمایت صندوق بین المللی پول برنامه تثبیت اقتصادی به مورد اجرا گذاشته میشود انجام صحیح وتحلیلی وبرنامه ریزی شده منجر میشود که به یکباره تورم بالای 400%به کمتراز 8%کاهش پیداکند.

خصوصی سازی بعنوان یکی از مهمترین سیاستهای اقتصادی دولت همچنان ادامه دارد ودراین راستا وبه منظور تسریع درروندرشد وتوسعه وعبور از موانع موجود اصلاحات زیادی را دربخش قانونگذاری وقوانین حاکم برجامعه چه دربخش اقتصادی وسایربخش ها بوجود بیاورد وقوانین تسهیل وکاهش مراحل وروندآغازکار،پرداخت اینترنتی مالیات وکاهش حجم دستی (کاغذی ) درادارات  وتوسعه فن آوری روز دنیا درجهت اصلاحات اقتصادی ،گمرگات وکوتاه کردن مدت زمان انتقال دارایی (از61روز به 11روز)با یکپارچه سازی قوانین ثبت دارای ومستغلات  ،بطوری که درسال 2008ازرتبه 97جهانی به رتبه 33ارتقاء پیداکرد.

دولت آذربایجان برنامه های اصلاحات اقتصادی خودرا همچنان با قدرت وشتاب پیگیری میکند ودرسال2005با تغییرواحدپولی خود ازمنات به منات جدید توانست ارزش واحد پولی خودرابیشترحفظ نماید ونرخ برابری آن با دلارحدود1دلار20سنت شد که بدلیل روند روبه رشد اقتصادی این کشور وتورم منفی منجربه تثبیت ارزش آن کشور درمقابل دلار ویا حتی بهبود ارزش آن تابه امروز گردیده است.

کشورجمهوری آذربایجان توانست درسایه سیاستها وبرنامه های مدون اصلاحات اقتصادی  درسال 2008بنا به گذارش بانک جهانی دررتبه نخست اصلاحات اقتصادی جهان قرارگیرد وهم اکنون چندین سال است که بالاترین رشد اقتصادی جهان را بخود اختصاص داده است.

این کشور هرچند یک اقتصادی تک محصولی (نفت وگاز )دارد ولی با توجه به برنامه ها وفعالیتها واصلاحات اقتصادی که انجام داده درآینده شاهد رشد صنعت توریسم وهمچنین صنایع مادر درزمینه های پتروشیمی وماشین آلات وصنایع غذایی همچنین با مکانیزه شدن واصلاح تولیدات کشاورزی وباغی ودریایی وهمچنین صنایع دستی همانند فرش و... به یکی از کشورهای ثروتمند منطقه با اقتصاد چند محصولی وافزایش ثروت ملی ودرآمدسرانه بالا تبدیل خواهد شد.

توسعه زیرساختهای کشورازجمله امکانات رفاهی ،هتل ها وراهها وحمل ونقل و... خود درآینده بیش از پیش رشد این کشوررا به مرحله جدید نموده وبیش از پیش تسریع خواهد نمود.

بدلیل گذر این کشورازمرحله اقتصاد دولتی به خصوصی مشکل اصلی آن وجود رشوه وفساد مالی ومقاومت نهادها ومدیران شرکتها وسازمان های دولتی میباشد که دولت درحال اقدامات زیربنایی با ملاحظاتی دراین رابطه است که درصورت رفع کامل آن میتوان اذعان کرد مسیر رشد وتوسعه این کشورمیتواند الگویی نو برای سایرکشورهای جهان سوم ودرحال توسعه باشد.